50/30/20, metoda 6 słoików czy metoda kopertowa: który sposób budżetowania wybrać?
Istnieje wiele sposobów prowadzenia budżetu domowego, ale część z nich opiera się na tej samej zasadzie: najpierw przypisać otrzymanym pieniądzom konkretne przeznaczenie, a dopiero potem je wydawać.
Do takich podejść należą zasada 50/30/20, metoda 6 słoików i metoda kopertowa.
Każda z nich używa własnych nazw. W metodzie 6 słoików pieniądze dzieli się między słoiki, w metodzie kopertowej — między koperty, a w zasadzie 50/30/20 — między trzy duże grupy wydatków.
Aby porównywać te podejścia bez niepotrzebnego zamieszania, w dalszej części artykułu będę używać ogólnego określenia „kategorie”.
Kategoria to oddzielna część budżetu przeznaczona na konkretny cel lub grupę wydatków, na przykład potrzeby, oszczędności, rozrywkę albo edukację.
Z tej perspektywy wszystkie trzy metody okazują się bardzo podobne.
Główna różnica między nimi to poziom szczegółowości budżetu.
Zasada 50/30/20 korzysta z trzech szerokich kategorii. Metoda 6 słoików dzieli pieniądze bardziej szczegółowo. Metoda kopertowa pozwala utworzyć tyle kategorii, ile potrzebujesz.
Przyjrzyjmy się każdemu podejściu po kolei — od najprostszego do najbardziej szczegółowego.
Co łączy wszystkie trzy metody
Tradycyjne śledzenie wydatków pomaga odpowiedzieć na pytanie:
„Na co już wydałem swoje pieniądze?”
Zapisujesz zakupy, analizujesz wydatki i możesz zobaczyć, ile wydałeś na jedzenie, transport, rozrywkę i inne potrzeby.
Zasada 50/30/20, metoda 6 słoików i metoda kopertowa proponują nieco inne podejście.
Pomagają z góry odpowiedzieć na inne pytanie:
„Na co chcę przeznaczyć otrzymane pieniądze?”
Kiedy otrzymujesz dochód, dzielisz go między kilka kategorii.
Na przykład:
- część pieniędzy przeznaczasz na codzienne wydatki;
- część na oszczędności;
- część na rozrywkę;
- część na przyszłe większe zakupy.
Dzięki temu całe saldo konta bankowego przestaje wyglądać jak jedna w pełni dostępna kwota.
Jeśli masz na koncie 10 000, nie oznacza to, że możesz od razu wydać całe 10 000. Być może 5 000 jest już przeznaczone na niezbędne wydatki, 2 000 na oszczędności, a tylko 1 000 na rozrywkę.
Wszystkie trzy metody pomagają z góry nadać pieniądzom konkretne przeznaczenie.
Różnią się głównie tym, jak szerokie lub szczegółowe są kategorie oraz jakie proporcje sugerują.
Wypróbuj podział budżetu w 6 Jars Finance →Jak działa zasada 50/30/20
Zasada 50/30/20 jest najprostszym z tych trzech podejść.
Dochód netto dzieli się tylko na trzy kategorie:
- 50% — potrzeby;
- 30% — zachcianki;
- 20% — oszczędności i inne cele finansowe.
Do potrzeb zaliczają się mieszkanie, żywność, rachunki, transport i inne podstawowe wydatki.
Kategoria zachcianek obejmuje rozrywkę, restauracje, podróże, hobby, nieobowiązkowe zakupy i inne wydatki, bez których można się obejść.
Ostatnie 20% przeznacza się na oszczędności, fundusz awaryjny, inwestycje, większe cele lub szybszą spłatę zadłużenia.
Mocna strona zasady 50/30/20
Jej największą zaletą jest prostota.
Zamiast zarządzać wieloma kategoriami, wystarczy kontrolować trzy szerokie obszary.
Nie trzeba ustalać osobnych limitów na restauracje, gry, ubrania i podróże. Wszystkie te wydatki mogą trafić do jednej kategorii zachcianek.
Dzięki temu rozpoczęcie korzystania z 50/30/20 jest zwykle łatwiejsze niż w przypadku bardziej szczegółowych systemów.
To podejście jest szczególnie wygodne, jeśli nie chcesz prowadzić bardzo dokładnego budżetu, a jedynie zachować ogólną równowagę między codziennym życiem, wydatkami opcjonalnymi i przyszłymi celami.
Słaba strona zasady 50/30/20
Trzy kategorie dają niewiele informacji o tym, co dzieje się wewnątrz budżetu.
Załóżmy, że przeznaczasz 3 000 na zachcianki.
Możesz wydać:
- 500 na restauracje;
- 500 na hobby;
- 2 000 na nową elektronikę.
Formalnie nadal przestrzegasz zasady.
Jeśli jednak chcesz osobno kontrolować różne typy wydatków, jedna szeroka kategoria zachcianek może nie wystarczyć.
Sugerowane proporcje mogą również nie pasować do twojej rzeczywistej sytuacji.
W mieście z wysokimi kosztami mieszkania niezbędne wydatki mogą z łatwością przekraczać 50% dochodu. Dlatego proporcje 50/30/20 lepiej traktować jako punkt wyjścia niż sztywną zasadę.
Jak działa metoda 6 słoików
Metoda 6 słoików opiera się na tej samej podstawowej idei, ale dzieli budżet bardziej szczegółowo.
W klasycznej wersji każdy dochód jest dzielony między sześć kategorii:
| Kategoria | Udział |
|---|---|
| Niezbędne wydatki | 55% |
| Wolność finansowa | 10% |
| Oszczędności długoterminowe | 10% |
| Edukacja | 10% |
| Rozrywka | 10% |
| Prezenty i pomoc | 5% |
W porównaniu z 50/30/20 budżet zostaje podzielony na więcej oddzielnych obszarów.
Na przykład oszczędności nie są już traktowane jako jedna szeroka kategoria. Pieniądze przeznaczone na budowanie kapitału są oddzielone od oszczędności długoterminowych.
Rozrywka jest oddzielona od edukacji i pomocy innym.
Dzięki temu różne cele finansowe nie muszą konkurować o te same pieniądze.
Mocna strona metody 6 słoików
Metoda oferuje gotową strukturę, a jednocześnie więcej szczegółów niż 50/30/20.
Nie musisz samodzielnie wymyślać głównych kategorii. Są już określone.
Budżet staje się jednocześnie bardziej uporządkowany.
Możesz osobno zobaczyć pieniądze przeznaczone na:
- codzienne życie;
- oszczędności;
- budowanie kapitału;
- edukację;
- rozrywkę;
- pomoc innym.
To podejście może być wygodne, jeśli trzy kategorie 50/30/20 nie są już wystarczająco szczegółowe, ale nie chcesz budować całego systemu budżetowego od zera.
Słaba strona metody 6 słoików
Gotowa struktura nie będzie równie dobrze pasować do każdego.
Dla jednej osoby osobna kategoria edukacji może być ważna, podczas gdy ktoś inny prawie wcale z niej nie korzysta.
Niektórzy regularnie kupują prezenty lub przekazują pieniądze na cele charytatywne, podczas gdy inni wolą przeznaczyć tę część dochodu na inne cele.
Dlatego nie trzeba zachowywać klasycznych procentów ani kategorii bez zmian.
Metodę można dostosować do własnej sytuacji.
Jak działa metoda kopertowa
Metoda kopertowa idzie o krok dalej i pozostawia strukturę budżetu niemal całkowicie do twojej decyzji.
Samodzielnie tworzysz kategorie dla wydatków i celów, które chcesz kontrolować.
Na przykład:
- mieszkanie;
- żywność;
- transport;
- restauracje;
- rozrywka;
- wakacje;
- elektronika;
- fundusz awaryjny;
- edukacja.
Następnie przypisujesz każdej kategorii określoną kwotę.
Podstawowa zasada pozostaje taka sama:
każda część pieniędzy ma swoje przeznaczenie.
Jeśli przeznaczysz 500 na restauracje, właśnie ta kwota pokazuje, ile możesz na nie wydać niezależnie od całkowitego salda konta bankowego.
Historycznie ludzie naprawdę dzielili gotówkę między fizyczne koperty.
Dziś ten sam system można stosować cyfrowo, bez fizycznego rozdzielania pieniędzy.
Mocna strona metody kopertowej
To najbardziej elastyczne z trzech podejść.
Sam decydujesz:
- ile kategorii potrzebujesz;
- jak szczegółowe powinny być;
- ile pieniędzy przeznaczyć na każdą z nich;
- które wydatki chcesz kontrolować osobno.
Jedna osoba może korzystać z czterech szerokich kategorii. Inna z piętnastu lub dwudziestu.
Słaba strona metody kopertowej
Im więcej swobody daje system, tym więcej decyzji trzeba podejmować samodzielnie.
Trzeba wybrać kategorie, ustalić rozsądne kwoty i od czasu do czasu je przeglądać.
Jeśli utworzysz zbyt wiele kategorii, budżet może stać się bardziej skomplikowany, niż jest to potrzebne.
Duża szczegółowość jest przydatna tylko wtedy, gdy rzeczywiście pomaga podejmować lepsze decyzje.
Trzy metody różnią się przede wszystkim poziomem szczegółowości
Jeśli pominąć różne nazwy, łatwo zauważyć, że wszystkie trzy podejścia opierają się na niemal tej samej zasadzie.
Dochód jest z góry dzielony między kategorie, a każda kategoria odpowiada za określoną grupę wydatków lub celów finansowych.
Różnica polega na tym, jak szczegółowy staje się budżet.
Zasada 50/30/20 wykorzystuje trzy bardzo szerokie kategorie.
Metoda 6 słoików wykorzystuje sześć bardziej szczegółowych kategorii.
Metoda kopertowa pozwala samodzielnie określić dowolną liczbę kategorii.
Można potraktować je jako prostą skalę:
50/30/20 → metoda 6 słoików → metoda kopertowa
Od najmniejszej do największej szczegółowości.
Większa liczba kategorii nie oznacza jednak automatycznie lepszego budżetu.
Im bardziej szczegółowy system, tym większą daje kontrolę — ale też wymaga więcej uwagi.
Porównanie 50/30/20, metody 6 słoików i metody kopertowej
| 50/30/20 | Metoda 6 słoików | Metoda kopertowa | |
|---|---|---|---|
| Liczba kategorii | 3 | 6 w klasycznej wersji | Dowolna |
| Kategorie ustalone z góry | Tak | Tak | Nie |
| Sugerowane proporcje | Tak | Tak | Nie są wymagane |
| Czy można zmieniać proporcje? | Tak | Tak | Tak |
| Czy można tworzyć własne kategorie? | Tak, po dostosowaniu metody | Tak, po dostosowaniu metody | Tak |
| Łatwość rozpoczęcia | Bardzo wysoka | Wysoka | Średnia |
| Poziom szczegółowości | Niski | Średni | Dowolny |
| Elastyczność | Średnia | Wysoka | Bardzo wysoka |
| Nadaje się do cyfrowego śledzenia | Tak | Tak | Tak |
Nie istnieje jedna metoda, która byłaby obiektywnie lepsza od pozostałych.
Wszystkie rozwiązują ten sam problem, ale z różnym poziomem szczegółowości.
Jeden dochód — trzy różne sposoby podziału
Załóżmy, że otrzymujesz dochód w wysokości 10 000.
Zobaczmy, jak ta sama kwota może wyglądać w każdym z systemów.
Wariant 1: zasada 50/30/20
| Kategoria | Udział | Kwota |
|---|---|---|
| Potrzeby | 50% | 5 000 |
| Zachcianki | 30% | 3 000 |
| Oszczędności i cele finansowe | 20% | 2 000 |
Wiesz, ile możesz przeznaczyć na niezbędne wydatki, ile na zakupy opcjonalne i ile zachować na przyszłość.
Wewnątrz tych kategorii nie ma jednak dalszego podziału.
Wariant 2: metoda 6 słoików
| Kategoria | Udział | Kwota |
|---|---|---|
| Niezbędne wydatki | 55% | 5 500 |
| Wolność finansowa | 10% | 1 000 |
| Oszczędności długoterminowe | 10% | 1 000 |
| Edukacja | 10% | 1 000 |
| Rozrywka | 10% | 1 000 |
| Prezenty i pomoc | 5% | 500 |
Tutaj te same 10 000 zostaje podzielone na bardziej konkretne cele.
Na przykład pieniądze na edukację nie konkurują już bezpośrednio z rozrywką, a oszczędności długoterminowe są oddzielone od pieniędzy przeznaczonych na budowanie kapitału.
Wariant 3: metoda kopertowa
Metoda kopertowa nie wymaga stałego podziału.
Na przykład:
| Kategoria | Kwota |
|---|---|
| Mieszkanie i rachunki | 3 000 |
| Żywność | 2 000 |
| Transport | 800 |
| Rozrywka | 700 |
| Restauracje | 500 |
| Wakacje | 1 000 |
| Fundusz awaryjny | 1 500 |
| Edukacja | 500 |
| Razem | 10 000 |
To podejście daje znacznie większą kontrolę, ale wymaga samodzielnego określenia, których kategorii naprawdę potrzebujesz.
Zasada 50/30/20 sprawdzi się, jeśli chcesz zacząć możliwie najprościej
Jeśli wcześniej w ogóle nie dzieliłeś pieniędzy z góry, zasada 50/30/20 może być wygodnym punktem wyjścia.
Nie musisz budować skomplikowanego systemu.
Wystarczy kontrolować trzy obszary:
- potrzeby;
- zachcianki;
- oszczędności i cele finansowe.
Nawet tak prosty podział pomaga przestać traktować całe saldo jako pieniądze dostępne do swobodnego wydania.
50/30/20 sprawdzi się także u osób, które nie lubią szczegółowego śledzenia finansów.
Jeśli nie ma dla ciebie znaczenia, ile dokładnie wydajesz na gry, restauracje czy ubrania, nie musisz tworzyć dla nich osobnych kategorii.
Możesz kontrolować wszystkie te wydatki razem.
Metoda 6 słoików sprawdzi się, jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowej gotowej struktury
Metoda 6 słoików znajduje się mniej więcej pomiędzy 50/30/20 a całkowicie własnym systemem kategorii.
Kategorii jest wystarczająco dużo, aby rozdzielić główne cele finansowe, ale nie musisz budować całej struktury budżetu od zera.
Szczególnie przydatna może być sama idea równoczesnego dbania o kilka priorytetów finansowych.
Za każdym razem, gdy otrzymujesz dochód, część pieniędzy trafia nie tylko na bieżące wydatki, ale także na:
- przyszłość;
- edukację;
- odpoczynek;
- budowanie kapitału;
- inne ważne cele.
Klasyczną strukturę można stopniowo dostosować do własnych potrzeb.
Można na przykład zmienić procenty, nazwy kategorii lub dodać nowe.
Metoda kopertowa sprawdzi się, jeśli chcesz dokładniej kontrolować poszczególne wydatki
Metoda kopertowa jest szczególnie przydatna, gdy problemem nie jest całkowita wysokość wydatków, lecz konkretne ich rodzaje.
Możesz na przykład mieścić się w całym miesięcznym budżecie, ale regularnie wydawać zbyt dużo:
- na dostawę jedzenia;
- restauracje;
- gry;
- ubrania;
- taksówki.
W zasadzie 50/30/20 wszystkie te wydatki mogą znajdować się w jednej szerokiej kategorii zachcianek.
Metoda kopertowa pozwala wydzielić każdy ważny obszar osobno.
Na przykład:
Restauracje — 500.
Gdy pieniądze w tej kategorii się skończą, od razu widać, że zaplanowany budżet został wykorzystany.
Możesz wtedy wstrzymać wydatki w tej kategorii do kolejnego podziału albo świadomie zmienić budżet.
Czy trzeba ściśle trzymać się procentów?
Nie.
Procenty są przydatnym punktem wyjścia, ale ich dokładne przestrzeganie nie powinno stać się celem samym w sobie.
Jeśli niezbędne wydatki pochłaniają 65% dochodu, zasada 50/30/20 nie sprawi, że mieszkanie stanie się tańsze.
Podobnie nie ma sensu sztucznie wydawać 10% dochodu na edukację tylko dlatego, że klasyczna metoda 6 słoików przewiduje taki udział.
Lepiej potraktować sugerowane proporcje jako początkową wskazówkę, a następnie sprawdzić, jak dobrze pasują do twojego rzeczywistego życia.
Jeśli w jednej kategorii regularnie brakuje pieniędzy, a w innej stale zostaje duża nadwyżka, podział można zmienić.
Budżet powinien dostosowywać się do twojego życia, a nie odwrotnie.
Czy można łączyć te metody?
Tak.
Ponieważ wszystkie trzy metody opierają się na tej samej podstawowej zasadzie, granice między nimi są dość elastyczne.
Możesz na przykład zacząć od zasady 50/30/20, a następnie podzielić kategorię zachcianek na kilka bardziej szczegółowych kategorii:
- restauracje;
- rozrywka;
- hobby;
- podróże.
W efekcie system stanie się bardziej podobny do metody kopertowej.
Możesz również wykorzystać metodę 6 słoików jako podstawę, ale podzielić oszczędności długoterminowe między kilka celów:
- wakacje;
- elektronikę;
- samochód;
- remont mieszkania.
Można również pójść w przeciwnym kierunku.
Jeśli system z piętnastoma kategoriami staje się zbyt skomplikowany, podobne wydatki można połączyć w kilka większych grup.
Z czasem budżet może przekształcić się w system dopasowany właśnie do ciebie.
Nazwa konkretnej metody ma mniejsze znaczenie niż podstawowa zasada:
pieniądze otrzymują swoje przeznaczenie, zanim je wydasz.
Co robić przy nieregularnych dochodach
Wszystkie trzy podejścia można stosować również bez stałej pensji.
Jeśli dochód wpływa w oddzielnych płatnościach, każdą z nich można podzielić od razu po otrzymaniu.
Na przykład po otrzymaniu zapłaty za projekt od razu decydujesz, ile przeznaczyć na niezbędne wydatki, oszczędności i inne cele.
Stałe procenty mogą być szczególnie wygodne przy nieregularnych dochodach, ponieważ nie musisz z góry znać dokładnego miesięcznego dochodu.
Jeśli otrzymasz 4 000, podziel te 4 000.
Jeśli tydzień później otrzymasz kolejne 2 000, podziel również tę kwotę.
W metodzie kopertowej można też zastosować inne podejście: najpierw zasilić najważniejsze kategorie do docelowych kwot, a dopiero potem rozdzielić pozostałe pieniądze.
Którą metodę wybrać?
Jeśli chcesz możliwie najprostszego systemu, możesz zacząć od zasady 50/30/20.
Trzy kategorie są łatwe do zrozumienia, zapamiętania i kontrolowania.
Jeśli chcesz bardziej rozbudowanej struktury bez konieczności budowania budżetu od zera, lepszym wyborem może być metoda 6 słoików.
Sześć kategorii pozwala osobno uwzględniać bieżące wydatki, oszczędności, rozwój, odpoczynek i inne cele finansowe.
Jeśli dobrze znasz już swoje wydatki i chcesz samodzielnie ustalać kategorie oraz kwoty, najlepszym rozwiązaniem może być metoda kopertowa.
Twój wybór nie musi być ostateczny.
Możesz zacząć od trzech kategorii i stopniowo zwiększać poziom szczegółowości.
Na przykład:
50/30/20 → metoda 6 słoików → własny system kategorii.
Możesz też pójść w przeciwną stronę i uprościć zbyt szczegółowy budżet, łącząc wiele kategorii w kilka większych.
Dobry sposób budżetowania to nie ten, który najlepiej wygląda na papierze, lecz ten, z którego jesteś w stanie regularnie korzystać.
Do dzielenia pieniędzy nie potrzebujesz fizycznych kopert ani słoików
Wszystkie trzy metody opierają się na nadawaniu pieniądzom przeznaczenia z wyprzedzeniem. Nie musisz jednak fizycznie przechowywać ich osobno.
Możesz nadal korzystać z jednego konta bankowego i prowadzić wewnętrzny podział oddzielnie.
Na przykład na koncie możesz mieć 12 000, podczas gdy w budżecie ta kwota jest podzielona między bieżące wydatki, oszczędności, wakacje, rozrywkę i inne cele.
Bank pokazuje, ile pieniędzy masz łącznie.
System budżetowy pokazuje, do czego te pieniądze są przeznaczone.
Dlatego te metody dobrze sprawdzają się w formie cyfrowej: pieniądze mogą pozostać na zwykłym koncie bankowym, a ich wewnętrzny podział jest śledzony osobno.
Jak korzystać z różnych metod budżetowania w 6 Jars Finance
Choć aplikacja nazywa się 6 Jars Finance, nie ogranicza się do klasycznej metody 6 słoików.
Przy pierwszym uruchomieniu możesz wybrać system budżetowania, który ci odpowiada:
- zasadę 50/30/20;
- klasyczną metodę 6 słoików;
- własny system kategorii oparty na metodzie kopertowej.
Wybrany system staje się punktem wyjścia i w razie potrzeby można go dostosować, zmieniając procenty, nazwy kategorii lub ich liczbę.
Gdy otrzymujesz dochód, aplikacja rozdziela go między kategorie zgodnie z wybranymi proporcjami. Po dokonaniu zakupu zmniejsza się tylko saldo kategorii, do której należy dany wydatek.
Same pieniądze pozostają na twoim zwykłym koncie bankowym. Aplikacja nie łączy się z bankiem i nie przenosi środków między kontami.
Możesz więc nadal korzystać ze swojej zwykłej karty bankowej, a jednocześnie widzieć, jaka część całego salda jest już przeznaczona na konkretne wydatki i cele.
System wybrany podczas konfiguracji możesz w dowolnym momencie zmienić tak, aby lepiej odpowiadał twoim rzeczywistym wydatkom i celom.
Wypróbuj 6 Jars Finance →